"आवाजाची कमाल वाचनाची धमाल"
रायगड जिल्हा परिषद उर्दू शाळा, खरसई
शैक्षणिक वर्ष: २०२५-२६
वाचन सुधारणा: का गरज भासली?
कोणत्याही ज्ञानाच्या अर्जनासाठी भाषा विषय येणे आणि त्यामधून संभाषण होणे महत्त्वाचे आहे, आणि वाचन हा त्याचा मूलभूत टप्पा आहे. आमच्या शाळेमध्ये शैक्षणिक वर्ष २०२५-२६ मध्ये जेव्हा अभ्यास स्तर तपासला गेला, तेव्हा असे आढळून आले की अनेक विद्यार्थ्यांना उर्दू हरफे तहजी (उर्दू वर्णमाला) ओळखताना आणि शब्द वाचन करताना समस्या येत होत्या. मागील काही वर्षांमध्ये (विशेषतः कोविड-१९ नंतर) मुलांसाठी अंगणवाड्या सुरू झाल्या नव्हत्या, परिणामी विद्यार्थ्यांची वाचनाची अध्ययन निष्पत्ती अपूर्ण राहिली होती.
या मूलभूत अडचणी वेळीच दूर करणे अत्यंत आवश्यक होते, कारण अक्षर ओळखीत अडथळे आल्यास विद्यार्थी शब्द, वाक्य आणि उतारे वाचन या टप्प्यांवर मागे पडतात.
नवोपक्रमाचे वेगळेपण: तंत्रज्ञान आणि सरावाची सांगड
या गंभीर समस्येवर मात करण्यासाठी आम्ही "आवाजाची कमाल वाचनाची धमाल" हा अभिनव उपक्रम राबवला. या नवोपक्रमाचे वैशिष्ट्य म्हणजे यात डिजिटल आणि मॅन्युअल (वहीत नोंदणी) संयोजनाचा प्रभावी वापर करण्यात आला.
या उपक्रमाची ५ प्रमुख वैशिष्ट्ये (Digital-Manual Combination):
दैनंदिन WhatsApp वर्कशीटचा सराव: आम्ही पारंपारिक पुस्तकांतील मर्यादित उदाहरणांवर अवलंबून न राहता, रोज उर्दू वर्णमाला, त्यावर आधारित दोन, तीन आणि चार अक्षरी शब्द तसेच छोटी वाक्ये असलेली दैनंदिन वर्कशीट WhatsApp ग्रुपवर पाठवली. प्रत्येक शीटमध्ये ४० ते ५० सराव उदाहरणे समाविष्ट होती.
दैनंदिन व्हॉइस रेकॉर्डिंग फीडबॅक: विद्यार्थ्यांना दररोज संध्याकाळी वर्कशीटचे वाचन करून व्हॉइस रेकॉर्डिंग पाठवण्यास सांगितले. यामुळे विद्यार्थ्यांच्या उच्चार चुका त्वरित सुधारता आल्या आणि त्यांचा आत्मविश्वास वाढला. प्रोत्साहन देण्यासाठी ॲनिमेटेड स्टिकरचा वापर केला गेला. (या उपक्रमादरम्यान ६०० हून अधिक रेकॉर्डिंग्ज संकलित केली गेली)
वहीत नोंदणी आणि गृहकार्य: विद्यार्थ्यांना ही वर्कशीट स्वतःच्या वहीत नोंदवावी लागत असे. या डिजिटल-मॅन्युअल संयोजनामुळे विद्यार्थ्यांचे हस्ताक्षर सुधारले आणि लेखनाचा सरावही जोडला गेला.
मराठी भाषेचा विस्तार: उर्दू वर्णमाला आणि शब्द वाचन पूर्ण झाल्यावर, याच पद्धतीने मराठी बाराखडी, शब्द आणि वाक्यांचे तक्तेही सरावासाठी पाठवले गेले.
व्यापक सराव साहित्य: अखंडित वाचन सुलभ व्हावे यासाठी २००० हून अधिक शब्द आणि १००० हून अधिक लहान वाक्यांचे तक्ते PDF स्वरूपात शेअर करण्यात आले.
उत्कृष्ट फलनिष्पत्ती आणि यशस्विता
हा उपक्रम मनोरंजक आणि सातत्यपूर्ण बनल्यामुळे, आम्ही निर्धारित केलेली उद्दिष्ट्ये साध्य झाली आहेत.
८५% विद्यार्थ्यांचे उर्दू-मराठी वाचन लक्षणीयरित्या सुधारले.
विद्यार्थ्यांना वाचनाची गोडी निर्माण झाली आणि दररोज सरावाची सवय लागली.
या उपक्रमामुळे विद्यार्थ्यांच्या उर्दू वर्णमालेतील अडचणी दूर झाल्या आणि भाषा विषयातील अध्ययन निष्पत्ती (वाचन वेग, अखंडित वाचन) साध्य झाल्या.
जे विद्यार्थी पूर्वी वाचत नव्हते, तेही आता जलद गतीने उतारे वाचू लागले.
उपक्रम पूर्ण झाल्यावर, ८०% विद्यार्थी जोडाक्षरी वाचनापर्यंत पोहोचले. एकूण ५ विद्यार्थ्यांपैकी ४ विद्यार्थी अवघड शब्दांचे वाचन करू लागले.
पालकांकडून ९०% सकारात्मक प्रतिसाद मिळाला.
आपणही फायदा घ्या!
या उपक्रमासाठी आम्ही जे स्व-निर्मित ई-लर्निंग साहित्य (वर्कशीट, ऑडिओ रेकॉर्डिंग्ज) तयार केले आहे, ते इतर शिक्षकांसाठी पूरक साहित्य म्हणून नक्कीच उपयुक्त ठरेल.
हे संपूर्ण साहित्य आणि तपशीलवार माहिती आमच्या खालील लिंकवर उपलब्ध आहे:
🌐 https://rzpurduschoolkharsai.blogspot.com
आत्तापर्यंत, १००० हून अधिक शिक्षकांनी आमच्या ब्लॉगला भेट दिली असून त्यांनी या साहित्याचा लाभ घेतला आहे. आपणही हे अभिनव शैक्षणिक तंत्रज्ञान आपल्या वर्गात वापरा आणि विद्यार्थ्यांचे वाचन एका नवीन उंचीवर घेऊन जा!
टीप: या उपक्रमाच्या यशस्वीतेमध्ये जिल्हा शिक्षण व प्रशिक्षण संस्था, रायगडचे डॉ. इरफान इनामदार सर, केंद्रातील शिक्षक आणि पालकांचे मोलाचे सहकार्य लाभले.
वाचनातील प्रगती साधणे हे एखाद्या झाडाला मूलभूत पोषण देण्यासारखे आहे; जर मुळांना (अक्षर ओळख) योग्य पोषण (दैनंदिन सराव आणि त्वरित अभिप्राय) मिळाले, तर ते झाड (विद्यार्थी) वेगाने वाढते आणि लवकरच फळे (अखंडित वाचन आणि आकलन) देण्यास सज्ज होते.
धन्यवाद...🎉
